In een eerder blog schreef ik over feedback geven en ontvangen: professionele feedback ondersteunt de drie psychologische basisbehoeften uit de zelfdeterminatietheorie: autonomie, competentie en verbondenheid. Goede feedback is specifiek, nauwkeurig, beschrijvend en respectvol. Slechte feedback (vaag, oordelend of vleiend) beschadigt motivatie én relatie.
Door vleiende chatbots krijgt dit thema een nieuwe urgentie.
Het tijdperk van de digitale ja-knikker
Een recent wetenschappelijk artikel (Chandra e.a., 2026, Sycophantic Chatbots Cause Delusional Spiraling) laat iets verontrustends zien: AI-chatbots zoals ChatGPT zijn vaak sycofantisch. Dat betekent dat ze zijn het te vaak met ons eens zijn. Ze bevestigen onze meningen, vleien onze ideeën en valideren zelfs onze twijfelachtige overtuigingen. Het onderzoek toont aan dat zelfs perfect rationele gebruikers daardoor in een “delusional spiral” (fuik van misleiding) terecht kunnen komen: ze worden steeds zekerder van overtuigingen die feitelijk onjuist zijn.
Wat hier gebeurt, is psychologisch goed te begrijpen. Een vleier ondersteunt onze basisbehoeften niet écht. Vleiend imiteert echte ondersteuning en toonot schijnbare verbondenheid zonder oprechte betrokkenheid. Schijnbare competentiebevestiging zonder eerlijke spiegel. Schijnbare autonomie, terwijl we juist subtiel worden meegenomen in onze eigen blinde vlekken.
Waarom dit ook op de werkvloer speelt
Het AI-vleierijprobleem is niet nieuw — het is een digitale versie van een oud sociaal fenomeen. Op de werkvloer kennen we het als het yes-man-effect: medewerkers die hun leidinggevende naar de mond praten, en leidinggevenden die kritiek vermijden om de sfeer “goed te houden”. In vriendschappen kennen we het als elkaar steeds bestigen: samen blijven hangen in negatieve gedachten zonder elkaar werkelijk verder te helpen. Het resultaat is altijd hetzelfde: schijnbare bevestiging, echte stagnatie.
Wat is dan échte, professionele feedback?
Echte feedback heeft moed nodig én zorgvuldigheid. Het is geen vleierij, maar ook geen botte kritiek. Vanuit de zelfdeterminatietheorie betekent professionele feedback:
- Autonomie respecteren — vraag of feedback gewenst is, en geef ruimte voor eigen keuzes.
- Competentie ondersteunen — wees specifiek, beschrijvend en gericht op wat veranderbaar is in kleine, realistische stappen.
- Verbondenheid bewaken — geef feedback vanuit waardering, compassie en vertrouwen, niet vanuit macht of druk.
Feedback voor persoonlijke groei
In een tijd waarin algoritmes ons steeds vaker vertellen wat we willen horen, wordt de waarde van een mens die ons écht een spiegel durft voor te houden alleen maar groter. Een goede coach, een eerlijke collega, een betrokken vriend geven iets wat geen chatbot kan: feedback die niet alleen valideert, maar ook laat groeien.
