Een gevoel van agency (in het Nederlands eigen regie) is essentieel voor een tevreden leven. Agency is het vermogen én het gevoel om zelf de auteur te zijn van je eigen handelen: het besef dat jouw keuzes en daden er werkelijk toe doen en verschil maken. Eigen regie is een algemeen psychologisch concept, een mindset, en een soort koepel die op verschillende psychologische pilaren rust. In dit artikel licht ik er drie van deze pijlers van de Agency-Mindset uit:
*of je handelen echt uit jezelf komt: autonomie
*of je gelooft dat je iets kunt bereiken: zelfvertrouwen
*en wat er gebeurt wanneer dat gevoel van regie wegvalt: aangeleerde hulpeloosheid.
Tot slot sta ik nog stil bij de keerzijde van regie: hoe agency zich verhoudt tot verbondenheid.
Autonomie en intrinsieke motivatie
Agency draait in de eerste plaats om auteurschap, niet alleen om kunnen. Je kunt een taak perfect uitvoeren en je er toch geen eigenaar van voelen. Volgens de zelfdeterminatietheorie is autonomie, het gevoel dat je handelen voortkomt uit je eigen waarden en keuzes, een psychologische basisbehoefte. Wanneer je vanuit die innerlijke instemming handelt, ontstaat intrinsieke motivatie: je doet iets omdat het bij je past, niet alleen omdat het moet. Dat is de kern van eigen regie, het verschil tussen een mindset van “Ik moet” versus “Ik wil”, zelfs ook bij taken die een ander je oplegt.
Zelfvertrouwen en controle
Naast de mindset “Ik wil” speelt ook het geloof in je eigen invloed een belangrijke rol. Een “Ik kan”-mindset ook genoemd Self-efficacy (zelfvertrouwen) is je vertrouwen dat je een bepaalde handeling daadwerkelijk kunt uitvoeren. Een dergelijke “Ik kan”-Mindset, of een “Ik kan leren”-mindset, is in feite een groei-mindset (Carol Dweck).
Deze overtuigingen over je eigen oorzakelijke kracht hangen sterk samen met de basisbehoefte competentie uit de zelfdeterminatietheorie: ervaringen van meesterschap vergroten je self-efficacy “Ik kan”. Een dergelijk stevig gevoel van self-efficacy maakt dat je juist uitdagingen opzoekt die je competentie verder ontwikkelen, ze versterken elkaar over en weer. Wie hierin wil groeien, heeft veel aan een mastery mindset, en waar dit geloof afbrokkelt, ontstaan vaak faalangst en prestatieangst.
For every ailment under the sun
There is a remedy, or there is none;
If there be one, try to find it;
If there be none, never mind it.
Een praktische manier om hiermee te werken komt van Stephen Covey. Hij onderscheidt je cirkel van betrokkenheid (alles wat je bezighoudt: het wereldnieuws, het verleden, het gedrag van anderen) van je cirkel van invloed, dat wat je daadwerkelijk kunt beïnvloeden. Wie zijn energie vooral in de cirkel van betrokkenheid steekt, piekerend over wat hij niet in de hand heeft, voelt zich juist machtelozer en ziet zijn cirkel van invloed krimpen. Richt je je aandacht op wat wél binnen je invloed ligt, dan groeit die cirkel vanzelf.
In een concrete situatie kan het best moeilijk te zijn, om de circel van betrokkenheid van de circel van invloed te onderscheiden. Het helpt om dit met anderen, vrienden, partner of anders een coach te bespreken.
Als de regie wegvalt: aangeleerde hulpeloosheid
Eigen regie kent ook een schaduwzijde. Wanneer mensen keer op keer ervaren dat hun handelen geen verschil maakt, kunnen ze aangeleerde hulpeloosheid (Seligman) ontwikkelen: ze stoppen met proberen, zelfs wanneer er weer wél invloed mogelijk is. Een pessimistische attributiestijl betekent, tegenslag te zien als iets persoonlijks, blijvends en allesomvattends. Dit speelt bij aangeleerde hulpeloosheid een sleutelrol. Dit verlies van regie hangt nauw samen met depressieve klachten, met angst en piekeren, en met werkstress en burn-out. Het hoopgevende nieuws is dat eigen regie te herwinnen is: door ervaringen op te doen waarin je wél invloed hebt, door anders te leren kijken naar wat je overkomt, en door een omgeving die je autonomie ondersteunt. Copingstrategieën en het opbouwen van mentale weerbaarheid helpen daarbij.
Agency en verbondenheid
Eigen regie wordt vaak verward met onafhankelijkheid: zelf je boontjes doppen, niemand nodig hebben. Toch is dat een misverstand. De psycholoog David Bakan beschreef al in 1966 twee fundamentele bewegingen in het menselijk bestaan:
agency: jezelf laten gelden, je onderscheiden, initiatief nemen en
communion — je verbinden, opgaan in iets dat groter is dan jezelf.
Een gezond leven vraagt niet om een keuze tussen die twee, maar om een balans ertussen: niet per se op elk moment, maar over de loop van je leven.
Wie veel agency heeft, blijkt in onderzoek juist níét de eenzame einzelgänger. Mensen met een sterk gevoel van regie zijn vaak ingebed in méér steunende relaties, simpelweg omdat ze ook in actie komen om hun behoeften te vervullen, en daar hoort het zoeken van verbinding en steun bij. Eigen regie en verbondenheid sluiten elkaar dus niet uit; in de zelfdeterminatietheorie is verbondenheid net zo goed een psychologische basisbehoefte als autonomie. Agency slaat door wanneer ze verbinding verdringt (“ik heb niemand nodig”), maar net zo goed wanneer ze helemaal oplost in het tevreden houden van anderen. Echte regie betekent daarom ook: je grenzen kennen, hulp durven vragen, en je laten dragen waar dat nodig is.
De steunpilaren van agency
Agency, oftewel eigen regie, is dus opgebouwd uit meerdere lagen: de wil om vanuit jezelf te handelen, het geloof dat je invloed hebt, en de veerkracht om regie te herwinnen wanneer die onder druk staat. Bij het coaching is het versterken van die eigen regie vaak een rode draad.
Literatuur
Bakan, D. (1966). The Duality of Human Existence: An Essay on Psychology and Religion. Rand McNally.
Bandura, A. (1997). Self-efficacy: The exercise of control. W. H. Freeman.
Covey, S. R. (1989). The 7 Habits of Highly Effective People. Free Press.
Kaufman, S. B. (2025). Rise Above: Overcome a Victim Mindset, Empower Yourself and Realise Your Full Potential. Penguin Life.
Rotter, J. B. (1966). Generalized expectancies for internal versus external control of reinforcement. Psychological Monographs, 80(1), 1–28.
Ryan, R. M., & Deci, E. L. (2017). Self-determination theory: Basic psychological needs in motivation, development, and wellness. The Guilford Press.
Seligman, M. E. P. (1975). Helplessness: On depression, development, and death. W. H. Freeman.