Interview: Vragen van een student over het beroep van psycholoog-coach
Antwoorden Maria Trepp
Wat is het verschil tussen coaching en therapie?
Coaching gaat soms over psychische klachten zoals stress, maar niet over stoornissen, zoals een echte depressie oder een angststoornis. Coaching gaat veelal over relatieproblemen of-wensen, over persoonlijke dilemma`s, over innerlijke conflicten of conflicten met een ander persoon.
Bij therapie staan meestal relatief grote psychische problemen in de voorgrond. Bij coaching gaat het meer om wensen van een client zichzelf en zijn omgeving beter te begrijpen en te leren en ontwikkelen.
Wat zijn de eigenschappen die een psycholoog-coach moet hebben?
Ik zou zeggen, ten eerste: analytisch denken, kritisch denken en een brede visie: helikopter-view.
Als tweede eigenschap is het belangrijk om vriendelijk en warm over te komen.
De derde belangrijke eigenschap is deskundigheid en professionaliteit. Lid zijn van een beroepsvereniging met een beroepscode (liefst Nederlands Instituut van Psychologen NIP) hoort hierbij. Levenslang leren spreekt bijna vanzelf in deze tijd.
.
Helikopterview
Een ervaren psycholoog-coach kan de client helpen van de dagelijkse ervaringen en gevoelens uit te zoomen en een groter samenhang te zien (relaties, leerervaringen etc), en aan de andere kant in te zoomen, dus heel concreet worden bij observaties en beschrijvingen. Als we een probleem willen verkennen, moeten we namelijk het volledige plaatje in ons opnemen. Samen met een coach een paar stappen terug doen, onszelf wat afstand gunnen. En dan weer heel concreet worden en samen kijken, wat de problemen hier en nu zijn.
Professionaliteit versus ervaringsdeskundigen
Iedereen kan zich “coach” of zelfs “psycholoog” noemen. De meerwaarde van een universitair opgeleide psycholoog-coach ligt juist in het vermogen tot complexe analyse die vervolgens in toegankelijke en begrijpelijke vorm aan de client wordt doorgegeven.
De coachingwereld bestaat op dit moment vooral uit “ervaringsdeskundigen”, mensen, die zelf een coachingtraject hebben doorlopen en daarna anderen willen adviseren. Een professionele psycholoog-coach heeft andere vaardigheden. Het gaat de professionele coach er niet om de eigen ervaringen als basis te gebruiken. Professioneel werken betekent, de stand van de wetenschap te kennen, en beproefte theorie en praktijk, bijvoorbeeld bij de aanpak van angst, heel specifiek voor een bepaalde client te kunnen toepassen.
Ervaringsdeskundigheid maakt nog geen goede coach, stelt Erik de Haan, hoogleraar organisatieontwikkeling & coaching. Een goede coach is volgens hem bij voorkeur juist géén ervarings-expert. Ervaringsdeskundigheid kan dan ook de belangrijkste kwaliteit van de coach – kritische vragen stellen – in de weg staan.
Kunt u het proces van een gesprek omschrijven?
In een eerste kennismaking gaat het vooral erom dat client en psycholoog samen kijken of er een klik is en beiden een goede samenwerking verwachten. Ik als psycholoog probeer vragend vast te stellen, of de klachten of conflicten van de client binnen mijn deskundigheid vallen. Daarvoor stel ik een aantal zeer gerichte vragen en informeer over mijn professionele werkwijze. Clienten die niet in een coachingtraject, maar in de ggz thuis horen, informeer ik over deze route.
Vaak gaat het eerste gesprek o.a. ook over de lichamelijke basis van gezondheid: eten, slapen en bewegen.
Concrete voorbeelden onder de loep
Latere gesprekken beginnen met een samenvatting van eerdere gesprekken. Daarna stel ik de vraag hoe het gaat en vraag om heel concrete voorbeelden van scenes of gebeurtnissen die de client moeilijk vond. Veel clienten maken tussen de gesprekken aantekeningen die we dan bespreken. Ik plaats deze concrete voorbeelden in de context van eerdere leerervaringen van de client en in het licht van psychologische theorie en empirisch onderzoek. Samen kijken we vervolgens naar triggers, die bepaald gedrag uitlokken, naar alternatief gedrag, naar mindsets, naar wensen, conflicten en keuzemogelijkheden.
Tien minuten voor eind van het gesprek begin ik samen te vatten, afspraken te herhalen en meestal ook opdrachten te geven (dagboek etc). Na het gesprek stuur ik een mail met de belangrijkste aandachtpunten. Deze dienen bij het volgende gesprek weer als instap.
Wat zijn de belangrijkste punten op het gebied van coaching?
Mijn belangrijkste uitgangspunten zijn: maak kleine concrete stappen in de juiste richting. Concreet en gedragsgericht, en meestal minder snel en ambitieus dan een client wil.
Verder is het ook belangrijk om als coach niet te veel steun te bieden. Meestal zijn er ca 3 coaching-sessies of -wandelingen nodig zodat de client goed op weg is. Daarna zijn frequente coaching-sessies vaak niet nodig, er kunnen een paar weken ertussen liggen, of korte online-consulaties worden ingepland. Daardoor wordt de client aangemoedigd snel zelf de regie te nemen. Ook zijn de kosten voor coachen daarom beperkt. Wel ben ik dagelijks bereikbaar voor mijn clienten, soms kan een kort gesprek even weer een zetje geven. De clienten weten zich gesteund omdat zij mij altijd kunnen raadplegen.
Wat voor tools en technieken worden ingezet op het gebied van coaching?
Mijn uitgangspunt is de zelfdeterminatietheorie en psychologische behoeften. Verder werk ik oplossingsgericht volgens de cognitieve gedragstherapie plus positieve psychologie.
Op het gebied van relatiecoaching is het werk van Julie en John Gottman richtinggevend voor mij.
Moet een cliënt zich vooraf voorbereiden op een gesprek?
Een client hoeft zich niet voorbereiden op een gesprek. Veel clienten hebben al het één en ander op mijn site gelezen en hebben een bepaald beeld van mijn werkwijze. Bijvoorbeeld ben ik een groot voorstander van het bijhouden van een dagboek. Een dagboek waar men bijvoorbeeld gebeurtenissen opschrijft, hoe men dingen heeft gedaan, of men met zichzelf tevreden of teleurgesteld was, en wat anderen zeiden en deden.
.
Quote:
The secret of getting ahead is getting started. The secret of getting started is breaking your complex overwhelming tasks into small manageable tasks, and starting on the first one.
Mark Twain